Liburua eta sistema informatikoa

 

Pluton, planeta nanoa

NASAren New Horizons  zunda iritsi da Plutonetik hurbileneko puntura, 12.500 kilometrora.

Kuiperren gerrikoko gorputzak gertutik behatzeko aukera izan dugu: Pluton eta haren bost ilargiak, Karon, Estix, Nix, Zerbero eta Hidra.

Plutonen diametroa 2.370 kilometrokoa dela zehaztu du (10 km-ko errorekin), azken kalkuluek ziotena baino 70 kilometro handiagoa.

Zientzialariek sateliteko lehen irudi zehatzak ere lortu dituzte Karon eta Plutongo espektografoaren bidez konposizioaren lehen datuak. Berrespenen artean ur-presentzia planetako azaleran dago, atmosferako metanoaren ugaritasunaz gain. New Horizons-en taldearen kideek iragarri dute ere Plutongo azaleraren gainean aurkitutako bihotz itxuran zona bereizgarriak Clyde Tombaugh-en izena eramango duela 1930eko planeta nanoko aurkitzailearen omenez.


Pluton planeta nanoak eta haren ilargi handienak, Karonek, sistema bitar bat osatzen dute. Elkarrekin biratzen dute eta haien inguruan dabiltza beste lau ilargi txikiak. Pluton eta Karonen artean dagoen grabitate-zentro berarekiko biratzen dute beti elkarri alde bera erakutsiz.

Neskek zientzia egiten

10 nesken artean 7 neskek zientzia eta teknologia jakiteko gogoa adierazten dute. 2-k besterik ez dute lortzen karrera hauetan arrakasta izatea. Guztion artean hori aldatzea lortu behar dugu.

Eta hemen azpian dugu  nesken eta mutilen arteko desberdintasunak azaltzen dituen neska bat.

1.gaia. ENERGIA (DBH2)

"ETXEKO" PILA BAT EGINEZ


HELBURUA

    Pilaren funtzionamendua ulertzen lagunduko digun esperientzia egingo dugu. Orain erreakzio kimiko batek korronte elektrikoa sor dezakeela frogatzen saiatuko gara.

    Elektrolito bat (ozpina) dela medio, bi metal ezberdinen artean korronte elektrikoa sor daitekeela eta piletan hori gertatzen dela frogatzea izango da, beraz, esperientzia honen helburua.

    Dena den, esperientzian eraikitako pila horrekin lortuko duzun korrontea oso txikia izango dela gogoratu behar duzu.


MATERIALA

• Prezipitazio ontzia
• Ozpina
• Kobrezko elektrodoa
• Zorrozkailua (metalikoa)
• Konexiorako kableak
• Polimetroa

PROZEDURA

1. Bete ozpinaz prezipitazio-ontzia
2. Lotu ongi kable bat kobrezko elektrodoan eta ontzian sartu
3. Lotu ongi zorrozkailua beste kablean eta ontzian sartu. Gertatzen dena ikusi.
4. Neurtu korronte elektrikoaren intentsitatea polimetroarekin.
5. Elektrodoa eta zorrozkailua aldendu eta hurbildu, ea horrek eragina duen

GALDERAK

1. Zer gertatzen da zorrozkailua ozpinean sartzen duzunean? Zer aldaketa mota da?
2. Zeintzuk dira zure pilaren metalak? Eta elektrolitoa?
3. Zein da pila batek betetzen duen funtzioa zirkuitu batean?

1.gaia. ENERGIA (DBH2)

ZER NOLAKO ENERGIA DU ASKE ERORTZEN ARI DEN GORPUTZ BATEK?



HELBURUA
      Esperientzia honen bidez energia zinetikoa eta potentziala aztertuko ditugu. Orain energia galdu egiten dela frogatzen saiatuko gara.


MATERIALAK

• Gomazko pilota bat
• Ontzi zabal bat
• Harea...
• Hainbat zoru (marmola,zura,alfonbra,...)

PROZEDURA
     1.- Askatu, beti altuera beretik, gomazko pilota azal horien gainean. Apuntatu pilotaren errebote  
     kopurua eta lehendabiziko errebotean lortzen duen altuera.

ZER BEHATU DUZU?
    

PROZEDURA
      2.- Askatu pilota hondar gainean, hainbat altueratik





ZER GERTATU DA?

ZERGATIK?

Zientzia eta emakumeak

Martxoaren 8an emakumeen eguna ospatzen denez hemen duzue ETB1ek duela 10 urte aurkeztutako erreportaia.Bideo honek emakumeak zientziaren historian zehar erakusten digu.
Nahiz eta Unibertsitatea Erdi Aroan sortu XIX. mendearen amaiera aldera arte emakumeek ez zuten lortu Unibertsitatean sartzea.
Gaur egun gauzak desberdinak dira, Euskal Herriko Unibertsitatean  ikasle kopuruari dagokionez erdia baino gehiago emakumeak dira. Dena den, ikertzaileen artean hirutik bat emakumeak dira.


                  Zientzia eta emakumeak

Higgs bosoia

CERN laborategiko fisikariek Higgs bosoia detektatu dute LHC azeleragaluari esker. Baina, zer da Higgs bosoia?  Higgs bosoia partikula azpiatomikoen arteko elkarreragina masa lortzeko arduraduna da.
Donostia International Physics Center-ek (DIPC), "top@DIPC" bere zientziaren dibulgazio programaren barruan, Donostian "El Higgs y el Alma de la Ciencia" hitzaldia eskaini du eta hemen bideoak dituzue ikusi ahal izateko.